Elementos como as casetas de broxas neoliticas trobatas en Biescas, Birque e distintos megalitos en bal de Tena, atestiguan que a istoria de l’ombre por istas tierras, que agora clamamos Alto Galligo, ranca dende ya mui antigo.
Pero anque no se tien costanzia fiable de cuál podreba aber arribato a estar o grau d’ocupazión, ye seguro que no ye dica la epoca d’a romanizazión cuan empezipian a situar-sen es primers asentamientos importans de poblazión, en un asentamiento chunto a Samianigo clamato Corona de San Salbador, en una billa afincata a canto d’a rullada que puyaba ta es Baños de Pandicosa.
Posteriormén se creya, en es sieglos VIII e IX, un destrito rural clamato Al-Yalliq; epoca de razias d’es musulmans, que en o 781 arribarba Adb al Rahman I a enrestir enta Sallén.
En 1029 Garzía Sánchez I lega o destrito d'o Galligo, chunto con o Contau d’Aragón e atras tierras, a o suyo fillo Remiro, que será o primer rei d’Aragón.
L’Alto Galligo cuenta con un conchunto d’ilesias, unicas en o suyo estilo, e que se reparten a o largo d’es lugars d’a comarca. A mayoría d’ellas datan d'o sieglo XI, mozarabes ta uns, romanico-lombardas ta atros. Ista serie d’ilesias se reparten a o largo d’o canto zurdo d'o río Galligo e truxan un estilo de construzión parellano.
Mientres o periodo d’a Baixa Edá Meya, prenzipió a dominazión d’es siñors feudals, destacando es Billacampa en a Guarguera, manteeindo a las chens que abitaban es suyos dominios, muitas bezes baixo una autentica man de fierro. Es sieglos esbenidors serán significatibamén furos debito a la racada que dixan a o suyo paso as barallas melitars que s’escaizen, abendo o suyo reflexo en a esferra e o furto, con consecuenzias desastrosas ta istas tierras. Asinas, en 1592, es gascons -luterans- ocupan a bal de Tena por un tiempo, o mesmo que en o sieglo XVIII que comienza con l’asedio d'a bal por parti d’as tropas austrazistas d’a guerra de Suzesión.
En o sieglo XIX, dimpués d’a Guerra d’a Independenzia, se reponen es tratatos de paxentas u "pazerías" entre es dos cantos d’a güega, e comenzipia a dar es suyos primers pasos o torismo con os afamatos Baños de Pandicosa.
O sieglo XX representa lo empentón demografico de Samianigo, grazias a la industrializazión, e que fa marchar enta ista ziudá a las chens d’es lugars, dende a plegada d'o ferrocarril, a costruzión de zentrals idroeletricas en a bal, e de belas industrias en Samianigo. En iste sieglo arriba de nuebo a esferra ta istas tierras en forma de Guerra Zebil. As consecuenzias d’ella son, independienmén d'o mesmo fenomeno d’a emigrazión, dramaticas ta la poblazión d'o Sarrablo, ya que ista ye zona de fren belico. En as añadas zincuanta e sisanta, la espoblazión se dispara e muitos d’es lugars se quedan amortatos, sobre tot en as redoladas de Sobrepuerto e Guarguera, e en a bal de Tena dimpués por a construzión de pantanos, dramaticas muestras d’un d’es grans problemas que güe en diya intentan afrontar as tierras pirenaicas e o conchunto d'o territorio aragonés.
En l’autualidá, o torismo ha lograto anzoniar a poblazión en a nuestra comarca dando puesto a una nueba rebiscolada sozioeconomica.

© Comarca Alto Gállego - política de privacidad - c/ Secorun, s/n - Tel.: 974 483 311 Fax: 974 483 437 -
E-mail : info@comarcaaltogallego.es - 22600 Sabiñánigo (Huesca)