Pueblo: YESERO

 

A esistenzia de Yesero ye decumentata en o sieglo X, pero lo suyo maisimo esplendor estió en epoca baixomeyebal, final d’o sieglo XV, cuan yera o lugar más importán d’a Bal de Gabín.
Yesero ye situgato a 1.132 metros d’altaria, fendo güega por o norte con Sarra Tendenera, ta l’este por o puerto de Cotefablo e ta lo sur por o mon Erata, e rodiato d’un beroi patrimonio natural de selbas, praus, tucas e clamors.
Como pertoca a una soziedá tipicamén montañesa, es recursos agrícolas e ganaders han estato o suyo alazet economico dica calendatas encara reziens. Tampoco no han mancato treballos rilazionatos con o seutor artesano-industrial: es prenzipals fuoron a saca de fusta e a elaborazión d’a pez a partir d’a rasina d’es pins. Güe en diya istas ocupazions e as trazas de bida que leboron asoziatas ya no esisten, á eszeuzión d’a cría de ganau bacuno, e a economía s’endreza enta las nuebas demandas rilazionatas con l’ozio.

Lugars e informazións d'intrés:

O patrimonio arquiteutonico
As carreras de Yesero son retuertas, alasbezes pasan baixo bel pasache, e rematan en a gran plaza amán d’a ilesia. Os edifizios son de piedra, con fronteras talochatas, e antis más yeran con tellatos de losa, teunica tradizional d’a redolada, güe en desuso por a plegata de materials más modernos. Beluns conserban as tipicas chamineras troncoconicas rematatas con o capiscol u espantabroxas, e amplos solanars de pisos que s’ubren ta un diestro u corral interior. Encara esisten bels exemplars de casas d’o sieglo XVII. As suyas portaladas presentan rafes tallatos con a calendata d’a suya costruzión, con escutos e atros ornamentos.
Yesero cuenta con buenos ixemplos d’arquiteutura popular, beluns feitos con a milenaria teunica d’a piedra seca, sin material d’aunión, que s’ha trasmitito de chenerazión en chenerazión durante sieglos. Se carauteriza por a perfeucta adautazión a lo meyo, con l’emplego d’os materials que ofrex a propia naturaleza: a fusta e a piedra más que más. Destacan as bordas, costruzions ausiliars d’os treballos agrícolas e ganaders, e as casetas u mallatas, que proporzionaban proteuzión en caso de tronada. Iste tipo de costruzions son tot un legato d’una forma de bida que, poquet a poquet disaparixe, pero que nos ofrex un balioso testimonio de respeto e armonía con a naturaleza.
O patrimonio relichioso:
A Ilesia de San Satornino
A ilesia parroquial de San Satornino tasamén conserba repuis d’o suyo orichen meyebal, solo que un par de finestretas estreitas e adintelatas, en a base d’a torre, o cualo arco de meyo punto peraltato la emparentan con as ilesias d’o romanico sarrablés. A mayor parti d’a fabrica autual corresponde a la reforma feita en o sieglo XVII.
A dentrada s’ubre en a cara norte, prezedita d’un porche con empedrato tradizional. O suyo interior costa d’una nau con zinco capiellas poco fundas, a eszeuzión d’a que tien a pila baltismal, en a base d’a torre. A capezera reuta ye prezedita por un amplo arco trunfal e a los piez se debanta o coro. O teitumen ye una suzesión de bueltas de cañón con lunetas. Ye mui intresán o retablo mayor, adedicato a San Pietro.
L’Armita d’a Nuestra Siñora d’as Nieus
Feita en o sieglo XVII cuasi en do s’achuntan as clamors de Sía e d’o Infierno, ye un senzillo edifizio de sillars e tellato de losa a dos auguas con nau de capezera plana e una chiqueta sacristía en o norte cubierta con buelta de cañón como lo presbiterio.
Seguntes a tradizión, en 1885 a Birchen d’as Nieus interzedió por es bezins de Yesero ta librar-los d’a epidemia de colera que asolaba es lugars de Gabín e Biescas. Autualmén s’acude en romería o domingo más amán a lo 5 d’agosto, diya en que se zilebraba antis más con solemnes autos relichiosos, prozesions, cantas e danzes.
A Casa d’a Pez
A Casa d’a Pez ye un edifizio d’o sieglo XVI fa poco reabilitato. A lo luengo d’a suya istoria s’ha emplegato ta conzello, escuela, fustería e mesmo fosqueta. En l’autualidá ne b’ha de contino una esposizión sobre a elaborazión d’a pez, autibidá a la que se dedicoron antis más os abitadors de Yesero, enchaquia por a cuala los claman “pezeros”.
A trabiés d’una serie de panels, ochetos donatos por es bezins e uns furnos feitos en o chardín de dezaga, s’esplica o prozeso d’otenzión d’a pez (a partir d’a rasina d’os pins), os suyos emplegos (más que más ta marcar o ganau e con fins terapeuticas e d’impermeabilizazión) e a suya rilazión con atras autibidaz como a ganadería e a saca de fusta.

Fiestas e ferias:

Yesero zilebra dos fiestas en toda la añada. A fiesta chiqueta ye adedicata a San Bastián, o 20 de chinero. A bispra, de nueis, se fa una chera en o zentro d’a plaza d’o Fenero, e a lo suyo redol se conzentran es bezins e bisitans que cada añada acuden en mayor nombre.
O cabo semana más amán a lo 8 de setiembre, festibidá d’a Natibidá d’a Birchen, se zilebra a fiesta mayor. Durante tres diyas s’escaizen una serie d’autos relichiosos e profanos, cuya bariedá gosa satisfer tanto a ninos como adultos.

Serbizios:

Bar-restaurán, Apartamentos, Torismo Rural Casa Camón, Luis Campo, Cuartero y Vicente Campo

Contauto:

AYUNTAMIENTO DE YÉSERO
Plaza del Ayuntamiento, s/n
22639 Yésero (Huesca)
Tfno: 974 485 172
Fax: 974 486 492
Web: www.yesero.es
Mail:
imprentar | zarrar